تور مسافرتی: ایسنا/تهراناز پرچم های ملی ایران تا لباس های رضا خان، مصدق، هویدا، نخست وزیر وقت زمان قبل از انقلاب، خواننده ها و بازیگران معروف در اینجا شسته و اتو شده است.
تصور كنید زمان به حدود ۱۰۰ سال پیش برگشته و در تقاطع خیابان شاه رضا و كاخ تهران قرار گرفته اید؛ در مكانی كه در نزدیكی چهار كاخ مرمر، گلستان، شهربانی و بهارستان قرار گرفته و درست بغل دست خانه باغ “رستم گیو”، تاجر زرتشتی، تئاتر شهر است…
دقیقا به موازات بزرگترین خیابان خاورمیانه است كه از شمال تا جنوب تهران امتداد دارد، خیابانی پهن با نهری پرآب كه از كنارش می گذرد و درختان چناری كه اخیرا به دستور رضا شاه كاشته شده؛ شما دقیقا در نقطه ای بین تقاطع خیابان كاخ جنوبی و شاه رضا قرار گرفته اید.
حالا ۱۰۰ سال قبل و هنوز در این نقطه یعنی تقاطع خیابان فلسطین ( كاخ سابق) و انقلاب( شاه رضا سابق) بزرگترین خشكشویی خاورمیانه و ایران پابرجا می باشد و همچنان نامش با عنوان خشكشویی دانمارك و چهره ۱۰۰ سال پیش اش با اندكی تغییرات جزئی و دیزاین سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ اش باقی است.
و البته شاید تا مدتی دیگر با بی توجهی میراث فرهنگی و صاحب ملك همچون خانه دكتر مصدق، نخست وزیر دهه ۱۳۳۰ واقع در خیابان كاخ نزدیك تقاطع حشمت الدوله (پاستور) ناپدید شود و دست كم جای خویش را به اصناف دیگر همچون فست فود فروشی و یا كافه بدهد.

ایرج متینی، سرقفلی دار و نگهدارنده خشكشویی دانمارك از اینكه مقرر است این خشكشویی تغییر كاربری داده شود ناراحت است اما می گوید چاره ای نیست و با شرایط موجود و نارضایتی صاحب ملك و ناهماهنگی میراث فرهنگی و نیز كسادی كار نمی توان به این شیوه ادامه داد و باید فروخت و رفت.
او اعتقاد دارد، میراث فرهنگی و یا شهرداری می تواند این مكان را خریداری كند و به شكل یك موزه قدیمی درآورد؛ یك سری از وسایل این خشكشویی قدیمی هستند كه می تواند نگهداشته شود تا توریستهای خارجی ببینند كه ایرانیان در حدود ۱۰۰ سال پیش چگونه به آراستگی و نظافت و اتوی لباسشان اهمیت می دادند.
ایرج متینی به خبرنگار ایسنا گفته، وقتی خیابان انقلاب( شاه رضا سابق) در حدود سال ۱۳۱۰ هجری شمسی ایجاد می شود دولت وقت تصمیم می گیرد كه چنانچه فردی در خیابان انقلاب ساختمانی ۴ طبقه بسازد از پرداخت همه مالیات ها معاف خواهد شد و برپایه آن ساختمان چهار طبقه خشكشویی ایجاد می شود.
به قول صاحب نخستین خشكشویی ایران، از آنجائیكه دستگاه های این خشكشویی از دانمارك وارد شدند، نام این خشكشویی دانمارك گذاشته شد و در حدود سالهای ۱۳۱۴ و ۱۳۱۵ شروع به كار كرد. پدر و پسری كلیمی، نخستین خشكشویی را در تهران به راه انداختند و در سالهای دهه ۱۳۶۰ آنرا به پدر و پسر به نام متینی واگذار كردند.
در آغاز كار این حرفه، خشكشویی وجود نداشته و به نام اتوشویی شناخته شده بود چون كه لباس ها شسته و اتو می شد؛ به اینگونه كه لباس ها دستی و با كمك چوبك تهیه شده از درخت چوبك، در سه راه ضرابخانه شسته و با درشكه و از راه خیابان ولیعصر( شاه رضا) به این خشكشویی آورده می شد تا شب ها آویزان و خشك شود و بامداد ها با كمك اتوی ذغالی صاف می شدند.
این روند تا حدود سال ۱۳۳۰ ادامه پیدا كرد تا اینكه ماشین لباس شویی وارد شد كه با دست كار می كرده و روند كارش به این شكل بوده كه كُت ها در یك محفظه توری شكل گذاشته و در مرحله بعد وارد محفظه دیگری می شد و روی آن بنزین می ریختند. بنزین با گردش دورانی از لباس ها، خارج و لباس ها پاك می شده است.
با رشد تكنولوژی ماشین های آب شویی وارد شدند؛ در دهه ۴۰ ماشین پیشرفته خشكشویی و پیشرفته تر از آب شویی با خاصیت پاك كنندگی بالاتر و خطر كمتر آتش سوزی وارد ایران شد كه با استفاده از محلول های شیمیایی كار می كرد. به تدریج نیز دستگاه های پیشرفته تری مثل دستگاه پرس های برقی، مانكن های بخار دهنده و دستگاه های خشكشویی با مصرف كمتر محلول بكار گرفته شدند.

جالب اینكه نه تنها این خشكشویی محل رفت و آمد برگزاركنندگان و بازیگران تئاتر شهر برای اتوی حجم انبوه لباس های جشنواره های تئاتر بوده بلكه شاهد وقایع تاریخی زیادی همچون جنگ جهانی دوم، انقلاب، جنگ تحمیلی و راهپیمایی های بسیاری بوده است.
متینی یاد می كند از روزی كه در سال ۲۰۰۶ میلادی بواسطه توهین روزنامه دانماركی با تصویر كردن كاریكاتورهای موهن مقابل حضرت محمد(ص) و شكل گرفتن اعتراضات مردمی در جهان اسلام و همچون در ایران، عده ای خودسرانه شیشه های خشكشویی دانمارك را به واسطه نام اش می شكنند و این در حالی بود كه رابطه خوبی بین دولت دانمارك و ایران وجود داشت.
به عقیده او، مصداق این واقعه می شود بیتی از شعری كه می گوید ” گنه كرد در بلخ آهنگری/ ز شوشتر زدند گردن مسگری”
متینی اضافه كرد كه هر چند به دنبال این حادثه به پلیس ۱۱۰ رجوع شد اما در نهایت معلوم نشد كه این اقدام توسط چه گروه و یا كسانی رخ داده است.
با اینكه دو شهروند توریست دانماركی به این خشكشویی آمدند و از صاحب آن به علت بروز چنین حادثه ای عذرخواهی كردند اما در نهایت همین شد كه صاحب اصلی به علت ناراحتی قلبی خانه نشین شد و داماد او كه مدرس دانشگاه و فرهنگی بود به كمك پدر آمد كه تا به امروز حرفه او را ادامه داده است.
بااینكه به عقیده متینی، شغل خشكشویی مرده است و دیگر كمتر كسی حداقل در پایین شهر لباسش را برای اتوكردن به خشكشویی می آورد اما هنوز هم مشتری هایی همچون مجردها، دانشجوها و یا مسافرها كه ناگزیر به استفاده از خشكشویی اند؛ این گروه یا اتو و ماشین لباس شویی ندارند و یا قادر به پاك كردن لكه های روی لباس هایشان نیز نیستند كه آنرا به دست خشكشویی می سپارند.

به عبارتی دیگر مشتریان خشكشویی دو دسته اند كه یا شامل افرادی هستند كه لباس هایشان را نمی توانند خودشان بشویند و یا لباس هایشان لطمه دیده و دارای لكه هایی است كه خودشان نمی توانند آنرا از بین ببرند.
و البته بوده اند مشتریان مسافر فراموشكاری كه پس از سال ها سراغ لباس اتو شده شان را گرفته اند؛ متینی تعریف می كند از مشتری كه بعد از هشت سال از سوئد برگشته و لباس اش را تحویل گرفته است.
به قول او، این خشكشویی با وجود اینكه تا یك ماه به مشتری برای پس گرفتن لباس مهلت می دهد اما معمولا لباس ها به علت امانت داری برای مدت طولانی نگه می دارد و در ان میان از مشتری اظهار داشت كه سال چهارم دبیرستان بوده و كاپشن چرمی اش را به این خشكشویی داده و حالا بعد از ۱۰ سال كه دندان پزشك شده و از هند بازگشته قبض لباسش را ارائه كرده و آنرا تحویل گرفته است.
برخی مشتری های این خشكشویی ۴۰ سال است كه به این مكان رجوع می كنند و این مكان شاهد گذران عمر آنان و لباس جورواجورشان از جوانی تا پیری بوده است. از مادری كه لباس عروسی اش كه سالها پیش در این مكان اتو شده بود آورده تا جهت استفاده دخترش كه حالا او هم عروس شده بود خشكشویی شود و در فیلمبرداری، گذر زمان لباس عروس از مادر به دختر نمایش داده شود.
تا خانمی كه لباسس عروسی خریداری شده از سوئیس به قیمت ۳۵ میلیون تومان را برای اتوشدن به این مكان آورد؛ ماجرا از این قرار بوده كه هیچ خشكشویی اتوی آنرا به عهده نگرفته بود و در عین حال این خشكشویی به شرط آنكه مسئولیت لطمه دیدگی این لباس در حین كار به عهده اش نباشد را پذیرفت و در نهایت این لباس عروس گران قیمت بدون لطمه تحویل صاحب اش شد.
به قول صاحب خشكشویی دانمارك، هزینه نگهداری خشكشویی بالاست و فعالیت در ان حرفه به صرفه نیست؛ همین شده كه اعضای این صنف كاهش یافته است و آنها نیز به علت كسادی بازار اش و نیز سایر مشكلات كه پیش تر یاد شد در فكر تغییر شغل هستند.
در این مكان علاوه بر خشكشویی پلیسه كردن لباس ها كه كار كمتر كسی است و دشوار، اتوی لباس چرم، جیر، پوست و عروس با بالاترین هزینه در بین لباس های اتو شده انجام می شود. اتوی چنین لباس هایی به صورت متوسط هزینه بر است چون كه دردسرشان بیشتر و مسئولیت اتویشان سنگین تر.
او از هزینه های بالای نگهداری این خشكشویی گفت؛ اینكه شست و شوی یك پتو ۴۰ لیتر آب نیاز دارد و یك دستگاه صرف آن شود و اگر هزینه های برق و پودر آن در نظر گرفته شود متوجه خواهید شد كه كار خشكشویی در واقع سودی ندارد.

به عقیده متینی، یك بستنی فروشی سودی ۴۰ تا ۵۰ درصدی و درآمدی یك تا دو میلیون تومان در روز دارند و در عین حال مالیاتی كه از بستنی فروش گرفته می شود از مغازه خشكشویی هم گرفته می شود كه این عادلانه نیست، ضمن اینكه گران شدن مواد اولیه همچون محلول پركلرین و نیز تعمیرات دستگاههای آن هزینه های زیادی دارد.
هزینه نگهداری خشكشویی شامل نوار آبی كاغذی ضد آب برای كد گذاری بر روی لباس ها، محلول های شیمیایی وارداتی از آلمان، فرانسه، چین و هند به ارزش هر بشكه حدود ۷ میلیون تومان، كاور لباس، و سرویس سالانه دستگاه ها، ماهیانه حدود ۲ تا سه میلیون تومان است در صورتی كه درآمد روزانه آن حدود ۱۰۰ هزار تومان است.
در این خشكشویی علاوه بر اتوی لباس، پرچم ادارات و شركت ها نیز اتو می شود اما اینكه چرا اتوی پرچم ها به خشكشویی سپرده می شود نكته ای جالب توجه دارد.
پرچم ها به علت دشواری در شستشو و احتمال تركیب شدن رنگ ها در همدیگر به این خشكشویی سپرده می شوند و از آنجائیكه هزینه خرید پرچم حدود ۷۰۰ هزار تومان است و شست و شوی آن مهارت می طلبد به خشكشویی ها سپرده می شوند تا پرچم ها بگونه ای شسته شود كه رنگ پس ندهد.

به قول متینی، در خشكشویی به كمك لكه برها و تجربه هایی كه از قدیم بدست آمده، یك سری لكه ها از بین برده می شود چون كه لباس هایی همچون خزها، جیرها، چرم ها و لباس عروس قابل شست و شو در خانه ها نیستند. یك سری لباس نیز نباید با آب شسته شوند چون كه یا آب می روند و یا لطمه می بینند و ازاین رو خشكشویی می تواند برای پاك كردن اینگونه لباس ها موثر باشد.
متینی تصریح كرده، در قدیم به خاطر نبود اتوهای برقی و ماشین لباس شویی در خانه ها، مشتری ها بیشتر بوده و هم اینك كمتر شده اما به صورت كلی باید اظهار داشت كه دستگاه های خشكشویی بزرگتر و صنعتی و با كیفیت بالاتر هستند و بنابراین كارایی بیشتری نسبت به اتوهای خانگی دارند.
لباس ها در این خشكشویی توسط خشك كن خشك می شود و به مرحله اتوكشی می رسد، در نهایت نیز بعد از دریافت بخار دسته بندی، شماره بندی و در كاورها قرار داده می شوند.
او سفارش كرد، لباس هایی كه رنگ و جنس متفاوتی دارند با هم در یك دستگاه ریخته نشود و یا لباس هایی كه احتیاج به شستشوی بیشتری دارد احتیاج به چندین مرحله كار دارد.
و یا لباس ها را با آب گرم نشویند و از پودر به مقدار زیاد استفاده نكنند چون كه آلرژی زا هستند. در هر ماشین لباس شویی ۷ كیلویی حداكثر ۷ تیكه لباس گذاشته شود تا به خوبی شسته شود و اهتمام كنند از آب به جای محلول بیشتر برای شست و شو استفاده كنند.
معمولا لباس ها بیشتر دارای عرق هستند كه بهتر است با آب و لباس های زیر و ملافه ها با پودرهای آنزیم دار شسته شود چون كه این نوع پودرها به لباس های معمولی لطمه می زند و لكه دار می شوند. لباس های با نخ پنبه نیز معمولا بهتر از سایر لباس اتو می شوند.
لكه بری لباسی كه بر اثر رنگ ها و غذاهای پرچربی لكه دار شده دشوار است و اگر در خانه برای لكه بری آن تلاش شود و لكه از بین نرود دیگر كاری از عهده خشكشویی برنمی آید.

متینی اعتقاد دارد كه اگر به گذشته برگردد هیچ گاه این شغل را انتخاب نخواهد كرد و هر شغلی را به غیر از خشكشویی انتخاب خواهد نمود چون كه امانت داری كار دشواری است و اضافه كرد، فردی كه شغلش خشكشویی است كج خلق می شود چون كه ظرافت و هنر در این كار نیست و دردسرهای امانت داری آن زیاد است و خستگی كار را به تن می گذارد.
صاحب این خشكشویی دارای سه فرزند است كه همگی تحصیل كرده اند؛ دو فرزند استاددانشگاه و یك فرزند او متخصص زنان است.
این خشكشویی در طبقه همكف ساختمانی چهار طبقه واقع در تقاط خیابانهای فلسطین ( كاخ سابق) و خیابان انقلاب( شاه رضا سابق) قرار دارد و به قول اسمی كه سالهای زیادی را از بچگی تا زمانی كه در همسایگی كسب و كار پدر در دانشگاه تهران تحصیل كرده، گذرانده، ۴۰ درصد ظاهر ساختمانهای منتهی به خیابان انقلاب از آغاز انقلاب تابحال تغییر كرده است.
بعنوان مثال ساختمان ایران داك كه در نزدیكی این مكان قرار دارد متعلق به رستم گیو، تاجر زرتشتی بوده است و خانه باغ او بوده است.
این خشكشویی بر سر تقاطع فلسطین جنوبی ( كاخ سابق) و انقلاب ( شاه رضا) قرار گرفته و به دلیل جای گرفتن دانشگاه تهران و فروشگاه های بزرگ كتاب و نشریات در كنارهٔ آن پاتوق روشنفكران ایرانی شده است. انقلاب از خیابان های مهم تهران است چون كه یكی از خیابان های اصلی شهر در راهپیمایی ها و از كانون های گردهمایی های خیابانی به حساب می آید.
خیابان انقلاب اسلامی یكی از خیابان های مهم و مركزی شهر تهران به طول ۵ كیلومتر است كه از جانب غرب از میدان انقلاب و در دنبالهٔ خیابان آزادی شروع شده و در سوی شرقی در میدان امام حسین و آغاز خیابان دماوند اختتام می یابد.
خیابان كاخ سابق و فلسطین كنونی نیز از میدان فاطمی شروع و جایی حوالی میدان توپخانه و دانشكده افسری امام علی(ع) تمام می شود. این خیابان در گذشته خیابانی قدیمی با درخت های بلند و جوی آبی عریض بوده كه برای پیاده روی و دیدن اطراف مخصوصاً در فصل بهار دل انگیز بوده است.
گزارش از شیما عباس زاده، خبرنگار ایسنا

منبع: