خبرگزاری مهر، گروه استانها – کوروش دیباج: بارش برای بناهای تاریخی اصفهان، خصوصاً بناهایی که پوشش های کاشی کاری آنها در معرض صدمه قرار دارند، تنها یک اتفاق فصلی نیست. در چنین بناهایی، وضعیت پوشش بیرونی نقش برجسته ی در صیانت از لایه های زیرین دارد و هر نقطه صدمه دیده می تواند در مقابل نفوذ آب و رطوبت حساس تر باشد. از همین رو، نزدیک شدن به فصل بارش برای گنبد مسجد شیخ لطف الله، که بخشهایی از پوشش کاشی آن نیازمند مرمت است، موضوعی فراتر از یک تغییر معمول در وضعیت جوی شمرده می شود.
آب باران زمانی که با ترک ها، درزها یا نقاط صدمه دیده پوشش کاشی مواجه می شود، می تواند شرایط حفاظتی این بخش ها را دشوارتر کند. به همین دلیل، در مرمت بناهای تاریخی، جلوگیری از گسترش صدمه و کنترل نقاط صدمه پذیر قبل از قرار گرفتن آنها در معرض شرایط نامساعد جوی، اهمیت ویژه ای دارد. در مورد گنبد مسجد شیخ لطف الله هم مساله اصلی، مدیریت همین وضعیت در آستانه ماه هایی است که بارندگی می تواند فشار بیشتری بر بخش های صدمه دیده پوشش گنبد وارد کند.
این مبحث در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که بحث درباره ی وضعیت بارشهای پیش رو و تاثیر احتمالی پدیده های اقلیمی بزرگ مقیاس مانند ال نینو بر الگوهای بارندگی، بار دیگر توجه ها را به لزوم آمادگی برای شرایط جوی پیش رو معطوف کرده است. البته نمی توان میزان یا زمان بارندگی در اصفهان را مستقیماً به ال نینو نسبت داد، اما از نظر حفاظت میراث فرهنگی، اصل مساله روشن است؛ بناهای تاریخی صدمه پذیر باید قبل از مواجهه با شرایط نامساعد جوی تا حد امکان در وضعیت حفاظتی مناسب قرار گیرند.
گنبد مسجد شیخ لطف الله همچون بخشهایی از این بنای تاریخی است که پوشش کاشی آن در معرض عوامل محیطی قرار دارد و صدمه در این پوشش، موضوعی نیست که بتوان آنرا تنها از نظر ظاهر بنا ارزیابی کرد. کاشی های گنبد علاوه بر نقش مهمی که در سیمای معماری بنا دارند، قسمتی از پوشش خارجی آن محسوب می شوند و صیانت از آنها با وضعیت کلی گنبد ارتباط دارد. از این منظر، مرمت ترک های کاشی را باید قسمتی از پروسه صیانت از بنا دانست؛ فرآیندی که زمان بندی اجرای آن هم در وضعیت جوی اهمیت پیدا می کند.
اکنون پرسش اصلی درباره ی گنبد مسجد شیخ لطف الله این است که عملیات مرمت صدمه های موجود در چه مرحله ای قرار دارد و در فاصله باقیمانده تا آغاز بارش های جدی، چه اقداماتی برای کاهش نگرانی های حفاظتی این بخش از بنا انجام می شود؛ موضوعی که خبرگزاری مهر در گزارش پیش رو به آن می پردازد.
تصویر آرشیوی است
مرمت ترک های کاشی با حمایت خیرین
امیر کرم زاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان در گفتگو با گزارشگر مهر ضمن اشاره به اهمیت صیانت از گنبد مسجد شیخ لطف الله اظهار نمود: با عنایت به لزوم صیانت از کاشی های گنبد و انجام اقدامات مرمتی در بخش های صدمه دیده، عملیات مرمت ترک های کاشی این بنای باارزش با تأمین اعتبار از محل مشارکت خیرین میراث فرهنگی درحال اجراست.
وی اضافه کرد: گنبد مسجد شیخ لطف الله یکی از شاخص ترین جلوه های هنر و معماری دوره صفوی است و صیانت از پوشش کاشی کاری آن نیازمند استمرار اقدامات تخصصی و توجه به بخشهایی است که در معرض صدمه قرار دارند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان افزود: مشارکت خیرین در صیانت از آثار تاریخی، جلوه ای باارزش از مسئولیت اجتماعی و همراهی مردم در صیانت از میراث فرهنگی کشور است و تأمین اعتبار این پروژه از این محل، زمینه تداوم اقدامات حفاظتی و مرمتی در یکی از مهم ترین بناهای تاریخی اصفهان را فراهم آورده است.
وی با تاکید بر اهمیت همراهی خیرین در عرصه میراث فرهنگی اضافه کرد: ورود منابع مردمی و خیرخواهانه به پروژه های حفاظت و مرمت بناهای تاریخی می تواند امکان استمرار اقداماتی را فراهم آورد که برای صیانت از آثار باارزش تاریخی ضروریست.
کرم زاده اضافه کرد: مشارکت خیرین در این پروژه تنها به تأمین منابع مالی محدود نمی گردد، بلکه نشانه ای از همراهی جامعه با دستگاه های متولی صیانت از میراث فرهنگی و توجه به مسئولیت اجتماعی در قبال بناهایی است که قسمتی از هویت تاریخی و فرهنگی اصفهان را شکل می دهند.
وی خاطرنشان کرد: گنبد مسجد شیخ لطف الله به سبب گستردگی پوشش کاشی، جایگاه آن در سیمای میدان نقش جهان و خصوصیت های معماری و هنری خود، از بخش های مهم این بنای تاریخی شمرده می شود و صیانت از آن نیازمند برنامه ریزی مستمر است. از این منظر، ادامه عملیات مرمت ترک های کاشی در حالی که فصل بارش نزدیک می شود، اهمیت مضاعفی پیدا می کند.
تصویر آرشیوی است
پایان آماده سازی قطعات و آغاز مرحله نصب
جواد رحمتی، سرپرست پایگاه جهانی میدان نقش جهان در گفتگو با گزارشگر مهر با تشریح آخرین وضعیت عملیات اجرائی اظهار داشت: مرحله پارچه سازی و آماده سازی قطعات کاشی مورد نیاز برای مرمت ترک گنبد به انتها رسیده و با عنایت به مساعد و معتدل شدن شرایط جوی، عملیات نصب پارچه های کاشی بر روی گنبد شروع شده است.
وی اضافه کرد: آماده سازی قطعات مورد نیاز، مرحله ای مقدماتی برای ورود به بخش اجرائی عملیات نصب است و الان با فراهم شدن شرایط مناسب جوی، کار در محل گنبد دنبال می شود.
سرپرست پایگاه جهانی میدان نقش جهان افزود: با عنایت به حساسیت عملیات مرمت در ارتفاع و لزوم رعایت ملاحظات فنی و حفاظتی، روند نصب با دقت و برمبنای برنامه اجرائی در حال انجام می باشد و امیدواریم به یاری خداوند، عملیات نصب پارچه های کاشی هرچه سریع تر تمام شود.
وی اظهار داشت: اجرای عملیات در ارتفاع، همچون عواملی است که لزوم دقت در برنامه ریزی و رعایت ملاحظات فنی را زیاد می کند. در چنین شرایطی، زمان مناسب برای اجرای عملیات هم اهمیت دارد و مساعد بودن شرایط جوی امکان پیشبرد عملیات را فراهم می آورد.
رحمتی افزود: از طرفی، قرار داشتن گنبد در معرض مستقیم عوامل جوی سبب می شود زمان بندی عملیات نصب قطعات کاشی با شرایط آب وهوایی ارتباط داشته باشد. از همین رو، آغاز مرحله نصب بعد از پایان آماده سازی قطعات و در وضعیت جوی مناسب، قسمتی از روند اجرائی پروژه شمرده می شود.
ضرورت تکمیل عملیات قبل از آغاز بارندگی
سرپرست پایگاه جهانی میدان نقش جهان با تاکید بر اهمیت حفاظت پیشگیرانه از این اثر باارزش تاریخی اشاره کرد: اتمام این مرحله از عملیات قبل از شروع بارش ها، از نظر مدیریت شرایط حفاظتی گنبد و پیشگیری از تشدید صدمه های ناشی از نفوذ رطوبت اهمیت ویژه ای دارد.
وی خاطرنشان کرد: این مساله از آن جهت اهمیت دارد که صدمه های موجود در پوشش کاشی در صورت مواجهه با شرایط نامساعد جوی، نیازمند توجه بیشتری برای پیشگیری از گسترش صدمه خواهند بود. درنتیجه، تکمیل مرحله ای از عملیات که می تواند وضعیت نقاط صدمه دیده را سامان دهد، قبل از آغاز بارشها اهمیت حفاظتی پیدا می کند.
سرپرست پایگاه جهانی میدان نقش جهان افزود: شرایط جوی مناسب برای اجرای عملیات مرمت اهمیت دارد و تلاش می شود مرحله نصب پارچه های کاشی برمبنای برنامه اجرائی و با رعایت ملاحظات فنی و حفاظتی دنبال شود.
به این ترتیب، زمان بندی مرمت گنبد مسجد شیخ لطف الله تنها از نظر سرعت اجرای پروژه اهمیت ندارد، بلکه شرایط جوی و لزوم صیانت از نقاط صدمه دیده هم در آن مؤثر است. تکمیل این مرحله قبل از بارشها می تواند در مدیریت شرایط حفاظتی گنبد و کاهش نگرانی های در رابطه با نفوذ رطوبت نقش داشته باشد.
تکمیل مرمت قبل از تشدید عوامل صدمه رسان
مسجد شیخ لطف الله قسمتی از مجموعه جهانی میدان نقش جهان است و هرگونه اقدام حفاظتی در این بنا از نظر صیانت از یک اثر منفرد قابل بررسی نیست؛ بلکه این بنا در مجموعه ای قرار دارد که ارزش تاریخی، معماری و فرهنگی آن در سطح جهانی شناخته شده است.
از این منظر، صیانت از پوشش کاشی گنبد مسجد شیخ لطف الله اهمیت ویژه ای دارد. گنبد این مسجد یکی از عناصر شاخص منظر تاریخی میدان نقش جهان است و صدمه در پوشش آن علاوه بر مساله فنی و حفاظتی، می تواند بر وضعیت ظاهری و خوانایی معماری بنا هم اثر بگذارد.
سرپرست پایگاه جهانی میدان نقش جهان با تاکید بر همین اهمیت، صیانت از مسجد شیخ لطف الله را نیازمند استمرار اقدامات تخصصی و همراهی دوست داران به میراث فرهنگی دانست و از مشارکت خیرین در پیشبرد عملیات مرمتی تقدیر کرد.
وی اظهار داشت: صیانت از مسجد شیخ لطف الله به عنوان قسمتی از میراث جهانی میدان نقش جهان، نیازمند استمرار اقدامات تخصصی و همراهی همه دوست داران به میراث فرهنگی است و مشارکت خیرین در این پروژه نقش مؤثری در پیشبرد برنامه های مرمتی این بنای تاریخی داشته است.
خیرین؛ حلقه مهم در تداوم اقدامات حفاظتی
تأمین اعتبار این پروژه از محل مشارکت خیرین میراث فرهنگی، یکی از نکات مهم در روند کنونی مرمت گنبد مسجد شیخ لطف الله است. در حالی که صیانت از بناهای تاریخی نیازمند اقدامات مستمر و بعضاً تخصصی است، استفاده از ظرفیت مشارکت اجتماعی می تواند در استمرار پروژه های حفاظتی مؤثر باشد.
کرم زاده هم بر همین نقش تاکید کرده و مشارکت خیرین را جلوه ای از مسئولیت اجتماعی و همراهی مردم در صیانت از میراث فرهنگی دانسته است. این مشارکت در پروژه گنبد مسجد شیخ لطف الله، امکان ادامه عملیات مرمت ترک های کاشی را فراهم آورده و الان این عملیات بعد از پایان مرحله آماده سازی وارد مرحله نصب شده است.
از سوی دیگر، قرار گرفتن پروژه در آستانه فصل بارندگی، اهمیت مدیریت زمان را بیشتر کرده است. هدف از اجرای این مرحله صرفا برگرداندن ظاهر کاشی های صدمه دیده نیست، بلکه کنترل وضعیت بخشهایی از پوشش گنبد و کاهش احتمال تشدید صدمه های در رابطه با رطوبت هم در کانون توجه قرار دارد.
مرمت قبل از آن که صدمه گسترده تر شود
در صیانت از بناهای تاریخی، پیشگیری همواره قسمتی از مرمت محسوب می شود؛ چونکه مداخله در مرحله ای که صدمه هنوز قابل کنترل است، می تواند از پیچیده تر شدن وضعیت در آینده جلوگیری نماید. گنبد مسجد شیخ لطف الله هم از این قاعده مستثنا نیست و ترک های موجود در پوشش کاشی نیازمند رسیدگی قبل از آنست که عوامل محیطی بر وضعیت آنها اثر بیشتری بگذارد.
در چنین شرایطی، بارش پیش رو یک متغیر مهم در مدیریت حفاظتی پروژه شمرده می شود. قرار نیست هر بارندگی الزاماً به صدمه جدید منجر شود، اما وجود نقاط صدمه دیده در پوشش یک بنای تاریخی، لزوم توجه به وضعیت آنها قبل از مواجهه با رطوبت را زیاد می کند.
اکنون با پایان مرحله آماده سازی قطعات و آغاز نصب آنها، عملیات مرمت ترک های کاشی گنبد مسجد شیخ لطف الله وارد مرحله ای شده است که نتیجه آن باید در وضعیت حفاظتی گنبد در ماه های پیش رو خودرا نشان دهد. تداوم این عملیات در وضعیت مناسب جوی، رعایت ملاحظات فنی در ارتفاع و سعی برای تکمیل مرحله نصب قبل از بارش ها، سه مؤلفه مهم ادامه این اقدام حفاظتی بشمار می رود.
مسجد شیخ لطف الله به عنوان یکی از بناهای شاخص میدان نقش جهان، نیازمند مراقبت مستمر از اجزای معماری و تزئینی خود است و گنبد آن به سبب جایگاه ویژه در سیمای بنا، از حساس ترین بخش های آن شمرده می شود. حالا مشارکت خیرین، اجرای عملیات مرمت ترک های کاشی و لزوم مدیریت شرایط جوی، سه ضلع مهم اقدام حفاظتی جاری در این گنبد را تشکیل می دهند؛ اقدامی که در نهایت باید به کاهش ضعف پوشش کاشی در مقابل عوامل محیطی و حفظ این بخش مهم از میراث معماری صفوی اصفهان کمک نماید.
منبع: ftour.ir
