سایتی برای معرفی تورهای مسافرتی و گردشگری
گزارش تور مسافرتی؛ ماجرای عجیب مومیایی زن یزدی

گزارش تور مسافرتی؛ ماجرای عجیب مومیایی زن یزدی

تور مسافرتی: جسد سالم زن ۶۵ ساله ای در موزه تاریخ پزشکی تهران ثبت ملی شد اما این زن کیست که به حالت طبیعی مومیایی شده و از ۲۰ سال پیش در محفظه شیشه ای نگهداری می شود؟

خبرگزاری مهر _ گروه جامعه؛ ۲۸ آبان ماه خبر رسید که شورای ملی ثبت آثار منقول تاریخی، با حضور معاون میراث فرهنگی و اعضای این شورا برگزار و برخی از آثار به ثبت ملی رسیدند یکی از این آثار جسد مومیایی به دست آمده از شهر یزد بود که در موزه ملی تاریخ پزشکی تهران نگهداری می شود. جسدی مرموز که نشانه های به دست آمده از آن به قرار زیر است.
فاطمه احمدی که پرونده ثبتی این مومیایی را تهیه کرده و مسئول و راهنمای موزه تاریخ پزشکی هم هست به خبرنگار مهر توضیح می دهد: «طبق گزارش هایی که به ما رسیده این مومیایی اواخر دهه ۷۰ به دست میراث فرهنگی رسیده است. اینکه دقیقاً در چه نقطه ای و چطور به دست میراث فرهنگی رسیده را نمی دانیم اما همزمان با تأسیس موزه تاریخ پزشکی در سالهای ۷۸ یا ۷۹ این مومیایی به موزه منتقل شد.»
پیرزن ۶۵ ساله
احمدی طبق آنچه که از گذشته به او اعلام شده می گوید: «این مومیایی متعلق به زنی تقریباً ۶۵ ساله است که بین ۷۰۰ تا ۹۰۰ سال پیش در اطراف شهر یزد دفن شده و به علت شرایط خاص، یعنی آب و هوای خشک و نمک زیاد منطقه به همان حالت باقی مانده در اصطلاح به صورت طبیعی مومیایی شده است.»

او ادامه می دهد: «این جسد در بخش دیرین انسان شناسی موزه قرار گرفته از این جهت که آناتومی و متریال یک مومیایی را به خوبی نشان داده است. در این بخش مجموعه کاملی را از بقایای انسانی داریم مثل ۳۰ جمجمه ۵ هزار ساله از شهر سوخته زابل به همراه چند جمجمه، استخوان و بقایای انسانی از مسجد کبود تبریز و یک اسکلت کامل بدن از شهر سوخته. این مومیایی در این میان چنین مجموعه ای قرار گرفته تا تاکید کننده آن باشد که ما در هیچیک از ادیان مان اعتقادی به نگهداشت بدن انسان نداشته ایم و این جسد اگر باقی مانده به صورت طبیعی مومیایی شده است.»
در تمام طول ۲۰ سالی که این مومیایی با چنین اهمیتی در موزه تاریخ پزشکی ایران خوابیده، هیچگاه هیچ کسی نه از دانشگاه تهران و نه از جانب متولیان میراث فرهنگی در کشور درباره این مومیایی آزمایشی، تحقیق و پژوهشی انجام نداده تا با آزمایش های مخصوص دیرینه شناسی به چرایی فوت، سن دقیق تر، نوع غذا، پوشش و … پاسخ دهند.

از آنجا که گفته شده بود این مومیایی در یکی از شهرهای یزد پیدا شده، محسن فاطمی مدیرکل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان یزد باید در اینباره اطلاعاتی می داشت. او هم به خبرنگار مهر می گوید: «مجموعه شهدای فهرج طبق روایات تاریخی، محل دفن برخی از سرداران سپاه اسلام به خصوص در قرن اول و دوم بوده است. پیش از انقلاب به رئیس وقت آثار باستانی آن زمان در یزد که آقای محمود مشروطه بود اعلام نمودند سارقان قبری را در این مجموعه کنده اند او به محل رفته و می بیند جسد درون قبر به طرز عجیبی سالم مانده حتی ابرو و جزئیات صورتش مشخص است. جسد را دفن کردند ولی همان شب دزدان باردیگر قبر را کندند و جسد را بردند ولی بعداً حین حمل جسد دستگیر شدند و آنرا به موزه ای در تهران منتقل کردند.»
زن مومیایی موی بلند و بافته شده داشت
محمود مشروطه از افراد علاقمند به حوزه میراث فرهنگی بوده حتی یزدی ها معتقدند که حفظ بافت تاریخی شهر را مدیون او و دلسوزی های این هنرمند، بازیگر و عکاس هستند. او سال ۸۳ فوت کرد. پسر مرحوم محمود مشروطه مدتی در حوزه میراث فرهنگی کار کرده است و آن روز را به خاطر دارد.

ابوالحسن مشروطه درباره آن روز به خبرنگار مهر می گوید: «پدرم مسئول بخش آثار باستانی یزد آن زمان که زیر نظر اداره فرهنگ و هنر بود، فعالیت می کرد به او خبر دادند قبری را در محل شهدای فهرج که زیارتگاه مقدسی است کنده اند تا چیزی پیدا کنند مشخص نیست آثاری به دست آوردند یا نه. ولی جسدی که درون قبر هست سالم مانده. او از جسد عکس گرفت. گفتند که این زن در دوره جنگ اعراب دفن شده است. خاطرم هست که موی بافته شده حنایی رنگی با صورتی کاملاً سالم داشت. آن موقع به جهت احترامی که به اجساد دوران اسلام می گذاشتند به سه زن از همان جا گفتند او را کفن و دفن کنند. روی قبر سیمان ریختند. فردا خبر رسید پیش از اینکه سیمان خشک شود باردیگر سارقان قبر را کنده و این دفعه جسد را با خود برده اند. احتمالاً به سارقان گفته شده بوده که اگر چیزی همراه جسد نیست باید خود جسد که سالم مانده مهم باشد. بنابراین باردیگر دستبرد زده بودند. من از سرنوشت جسد خبری نداشتم تا اینکه آقای فاطمی به من گفت این جسد همانی است که پدرتان عکس و فیلم از او گرفته بود. پدرم همان موقع این تصاویر را به خبرنگار روزنامه کیهان امانت داد اما هیچگاه آن تصاویر به ما پس ندادند. اما در کتاب داستان های شگفت نوشته آیت الله عبدالحسین دستغیب این مطلب عیناً نوشته شد.»
جسد کشف شده را متعلق به بی بی حیات دانستند
همانطور که مشروطه گفت تصاویر و جزئیات در ارتباط با آن جسد در روزنامه کیهان نوشته شده است. این روزنامه جسد را متعلق به بی بی حیات از زنان نامدار اسلام و همراه با سپاه اسلام در فتح ایران دانسته است.

ماجرایی که روزنامه کیهان در دو شماره به تاریخ سوم و پنجم مرداد سال ۱۳۵۳ درباره این جسد نوشته روایتی از اتفاقات آن روز است در این گزارش نوشته شده است:
«چند سارق ناشناس، برای سرقت اشیای عتیقه شبانه قبر «بی بی حیات» یکی از زنان نامدار صدر اسلام را در روستای فهرج یزد، شکافتند و با جسد سالم وی روبرو شدند.
به دنبال نبش قبر بی بی حیات، روستاییان فهرج، جریان دستبرد به زیارتگاه شهدای فهرج را به اداره فرهنگ و هنر یزد اطلاع دادند و کارشناس اداره فرهنگ و هنر یزد نیز، ضمن دیداری از قبر و جسد کشف شده، سالم بودن و تعلق جسد را به «بی بی حیات» تأیید کردند.
جسد کشف شده که حدود ۱۳۰۰ سال پیش در زیارتگاه شهدا دفن شده، هنوز متلاشی نشده و صورت و ابروها کاملاً برجسته مانده است.
خبرنگار کیهان در یزد که خود از نزدیک، جسد کشف شده را دیده است می نویسد: حتی موهای سر جسد، کاملاً سیاه و بلند است.
آقای مشروطه، کارشناس ویژه اداره فرهنگ و هنر یزد، ضمن تأیید این خبر، اظهار داشت: قبر و جسد متعلق به «بی بی حیات»، یکی از زنان برجسته لشکریان اسلام است که در محل شهدا به جنگ با لشکریان یهود و زرتشتی پرداخته اند. هم اکنون، جریان امر، به وسیله مقامات مربوطه تحت رسیدگی است.
آقای دربانی، رئیس اداره فرهنگ و هنر استان یزد نیز، ضمن تأیید این مورد اظهار داشت: قبر و جسد کشف شده، متعلق به لشکریان اسلام و شهداست و ما، الان سرگرم بررسی و تحقیق پیرامون این ماجرا هستیم.
روستای فهرج، در سی کیلومتری یزد قرار گرفته و دارای چند اثر تاریخی و باستانی است. همچون این آثار، «زیارتگاه شهدا و بی بی حیات» است که به صدر اسلام متعلق می باشد و زیارتگاه روستاییان است. تاریخ ایجاد این آثار، در کتاب تاریخ یزد «مفیدی» هم به صدر اسلام نسبت داده می شود.
روستاییان فهرج می گویند: سارقان بخاطر دستبرد به آثار عتیقه ای که معمولاً همراه افراد نامدار و سرداران، در قبر گذاشته می شده است، آرامگاه «بی بی حیات» را شکافته اند و مشخص نیست چیزی هم به دست آورده اند یا نه؟»
آیا این زن همان بی بی حیات است؟
در شماره بعدی روزنامه کیهان به تاریخ شنبه ۵ مرداد ۱۳۵۳، در ادامه شماره قبل نوشته شده است:
«امروز در یزد اعلام گردید که مقامات اداره فرهنگ و هنر، اداره اوقاف و ژاندارمری یزد، سرگرم مطالعه چگونگی نبش قبر «بی بی حیات» و علل سالم ماندن جسد هستند. از سوی ژاندارمری یزید نیز، کتباً درخواست رسیدگی شد و در محل، خادم زیارتگاه شهدا مورد بازجویی قرار گرفته است.
مشروطه، کارشناس اداره فرهنگ و هنر یزد، ضمن تأیید سالم بودن جسد و تعلق آن به «بی بی حیات» اظهار داشت: کسانی که شبانه قبر «بی بی حیات» را برای یافتن اشیا عتیقه، حفاری کردند، ابتدا دو نقطه زیارتگاه شهدا را خاک برداری کرده اند و چون چیزی نیافته اند، به نبش قبر «بی بی حیات» دست زده اند. با این وجود، هنوز روشن نیست اشیا عتیقه ای از داخل قبر به سرقت رفته است یا نه. به زودی برای پوشاندن قبر «بی بی حیات» که زیارتگاه روستاییان فهرج است، اقدام خواهد شد.»

آن زمان مردم و مشروطه می گفتند که جسد متعلق به بی بی حیات بوده است. حالا بعد از ۴۶ سال خبر ثبت ملی یک مومیایی کشف شده از یزد خبرساز شده است. آیا این دو جسد به هم ارتباط دارند؟ فاطمی مدیرکل میراث یزد می گوید: محلی ها می گفتند که این جسد متعلق به بی بی حیات است هنوز این ادعا معلوم نیست باید بررسی شود. ولی من مورد دیگری را جز جسدی که از فهرج دزدیده و بعد پیدا شد سراغ ندارم که مومیایی بوده و به تهران منتقل شده باشد.
حالا این جسد مانده و سوالات بسیار. از طرفی استان یزد فقیرترین استان به لحاظ مطالعات دیرینه شناسی است دانشگاه تهران و مؤسسه دیرینه شناسی آن و از همه مهم تر وزارت میراث فرهنگی و پژوهشکده دیرینه شناسی هم اهمیتی برای آثار نگهداری شده در موزه تاریخ پزشکی قائل نیستند چه برسد به پژوهش، تحقیق حتی بررسی چگونگی محافظت از آثار و یافتن پاسخ سوالات در ارتباط با این زن مومیایی شده.

منبع: